Is onze energie van morgen wel duurzaam ?

Als elke aardbewoner in het jaar 2050 evenveel energie verbruikt als een Japanner in 1973, zal het wereldwijde energieverbruik verviervoudigd zijn! Onze maatschappij heeft – meer nog dan in het verleden – nood aan fossiele brandstoffen. Alle politici vertellen hetzelfde energieverhaal: de uitstoot van koolstofdioxide moet omlaag. Kiezen voor een duurzame ontwikkeling is kiezen voor een ontwikkeling die tegemoetkomt aan de huidige noden zonder de komende generaties te compromitteren. Die theorie kan maar in de praktijk omgezet worden als we nieuwe gewoontes aannemen en als we nieuwe energiebronnen aanboren om onze behoeften te dekken.

Zonne-energie, biobrandstoffen, windenergie, biomassa, warmtepompen krijgen steeds meer belangstelling in onze maatschappij. Het zijn natuurlijke en dus onuitputtelijke grondstoffen. Gebruik maken van duurzame energie, het is een realiteit geworden.

Sponsored by :

  Uw advertentie hier ?

Hernieuwbare energie

Onnodig om er doekjes om te winden : iedereen weet dat de fossiele energiebronnen (olie, aardgas, steenkool) uitgeput raken. De meeste studies verwachten dat de olieproductie tussen 2008 en 2018 zal beginnen dalen. Het is dus zaak om nu al op zoek te gaan naar alternatieve energiebronnen. Welke ?   

Natuurlijk denken wij in de eerste plaats aan hernieuwbare bronnen, want die vormen van energie hebben de verdienste dat zij zich (vrij) snel hernieuwen en dus - in menselijke tijdrekening gezien - als onuitputtelijk kunnen worden beschouwd.   
De koploper in hernieuwbare energie ? De zon. Gevolgd natuurlijk door energie uit planten (hout en biobrandstoffen), water, wind, aardwarmte.  
Wat kunnen wij eruit halen, hoe kunnen wij die hernieuwbare, per definitie niet-fossiele energiebronnen gebruiken voor onze woning ?  

Een essentiële opmerking vooraf: om als « hernieuwbaar » te kunnen worden aangemerkt, moet een energiebron zich niet alleen vrij snel hernieuwen, maar moet zij ook relatief traag worden verbruikt. Bijvoorbeeld : hout kan als hernieuwbare energie worden beschouwd op voorwaarde dat men meer bomen aanplant dan men er kapt (om balken, meubelen te maken, of ook : om als brandstof te gebruiken). Indien de reserve aan bomen te snel uitgeput raakt, kan het bos niet langer tijdig opnieuw aangroeien.   

De energie van de zon komt vrij door straling en ligt aan de oorsprong van alle energievormen op aarde, uitgezonderd de kernenergie, de geothermie of aardwarmte en de getijdenenergie.
Hoe kunnen wij profiteren van de energie afkomstig van de zonnestraling ?  
Hiervoor bestaan verschillende procédés, want zonne-energie kan niet alleen worden omgezet in warmte en elektriciteit, maar ook in biomassa (zie verder).  

Procédés en technieken om zonne-energie op te vangen  

Er is een onderscheid tussen :
• passieve zonne-energie,
• fotovoltaïsche zonne-energie,
• thermische zonne-energie.
Passieve zonne-energie bestaat erin dat wij profiteren van de rechtstreekse inval van de zonnestralen. Om het simpel te stellen, kunnen wij het vergelijken met zonnebaden : wij krijgen een kleurtje in de zon door passieve zonne-energie te gebruiken. Opdat een gebouw zou kunnen profiteren van de zonnestralen moet hiermee zeker rekening worden houden bij het ontwerp ervan. Hier speelt de architect een essentiële rol.
Hoe een woning ontwerpen om passieve zonne-energie te benutten ?  
Het komt erop aan bij het ontwerp de juiste bouwelementen te voorzien :  
• natuurlijke verlichting met thermisch hoogrendementsglas (dubbele of driedubbele beglazing),
• verwarming van de ruimtes,
• natuurlijke klimaatregeling.
Opgelet : te veel ramen is dan weer uit den boze en u moet ze ook op de juiste plaatsen inplanten om te vermijden dat het te warm wordt in huis zodat u airconditioning moet gaan gebruiken (wat anti-energiebewust zou zijn).  
De vensters moeten voornamelijk naar het zuiden georiënteerd zijn, en zo min mogelijk naar het westen en het oosten (om te hoge temperaturen te vermijden). U kunt ook werken met een overhangend dak, zodat de vensters tijdens de warme zomermaanden in de schaduw blijven.  
Om de verwarming zo veel mogelijk te beperken en de aanwezige warmte zo lang mogelijk te behouden, kunt u kiezen voor meer doeltreffende materialen. Vergelijk de « thermische traagheid » van de materialen die u gebruikt: die blijven langer warm in de winter en langer koud in de zomer (vertraging van het serre-effect). Natuurlijk moet de buitenkant van het gebouw goed geïsoleerd zijn (dubbele gevels).  
 Zie ook onder hoofdstuk 6 « Isolatie ».

Voor natuurlijke verluchting moet u de ramen openen en sluiten om een « schoorsteeneffect » te creëren in huis: de warme lucht die zich bovenaan in het gebouw bevindt wordt op natuurlijke wijze naar buiten gestuurd en vervangen door de frissere lucht uit het lager gelegen gedeelte.     

In een huis dat met die opzet is ontworpen kan passieve zonne-energie een aanzienlijke energiebesparing opleveren. De kostprijs om een gebouw volledig of gedeeltelijk met passieve zonne-energie te verwarmen bedraagt  verhoudingsgewijs zowat nul.

Fotovoltaïsche zonne-energie

Fotovoltaïsche zonne-energie betekent dat de zonnestralen in elektriciteit worden omgezet met behulp van een fotovoltaïsche cel of zonnecel. Niet te verwarren met thermische zonnepanelen die warmte produceren (zie verder).
Men kan fotovoltaïsche modules inbouwen in de ramen en raambekleding of ze op het dak monteren. Fotovoltaïsche panelen produceren niet alleen elektriciteit : in bepaalde gevallen kunnen zij ook de oppervlakte van het gebouw beschermen. Afdaken boven terrassen, schuine daken, dakramen, glazen daken : allemaal mogelijkheden om fotovoltaïsche elementen in te bouwen.

Thermische zonne-energie

Bij thermische zonne-energie wordt de warmte van de zonnestralen gebruikt. Hierbij worden zonnecollectoren gebruikt waarin de lucht of de vloeistof wordt opgewarmd door de zonnestralen om zo uw warm water, uw woning of uw zwembad te verwarmen.  
De meeste systemen zijn ook uitgerust met een hulpgenerator om ook bij overtrokken weer te kunnen voorzien in de behoefte aan warm water.  
Het economische voordeel van deze systemen is dat, eenmaal de uitrusting geïnstalleerd, de opgewekte energie niets kost. U moet wel rekening houden met de investerings- en onderhoudskosten voor de uitrusting.   
Thermische zonnepanelen dienen vooral voor goedkopere productie van sanitair warm water. Na de installatie vragen zij weinig onderhoud, wat aanzienlijke besparingen van fossiele brandstof of elektriciteit toelaat.
De kosten voor de installatie van fotovoltaïsche zonnepanelen liggen daarentegen vrij hoog.

Windenergie

Natuurlijk kent iedereen de kracht van de wind, die op twee manieren kan worden aangewend :   
• op rechtstreekse, mechanische wijze: om zeilboten vooruit te duwen of windmolens aan te drijven  
• onrechtstreeks, door de windkracht om te zetten in stroom: dat is wat men windenergie noemt. De windturbine is verbonden met een generator om stroom (wisselstroom of gelijkstroom) op te wekken die het elektriciteitsnet voedt, of wordt opgeslagen in een stroomaggregaat en/of batterijen.

Een of meerdere huizen van elektriciteit voorzien is mogelijk met het gebruik van kleine of middelgrote windturbines, ondersteund hetzij door dieselgeneratoren, hetzij door een aansluiting op het elektriciteitsnet. In dat geval kunt u het best uw leverancier aanspreken voor meer informatie over de mogelijkheden.   

En wat als u een windturbine in uw (grote) tuin zou installeren ? Dat levert u misschien wel problemen op met de buren. In elk geval zou u een bouwvergunning nodig hebben (afhankelijk van de grootte). Vergeet ook niet dat het niet altijd waait of hard genoeg waait om voldoende energie op te wekken om te voorzien in uw behoefte aan elektriciteit.  
Maar niets verhindert u om een hybride systeem te gebruiken : een combinatie van een fotovoltaïsche cel en windturbine verbonden met batterijen of andere opslagvoorzieningen voor een constant toereikende elektriciteitstoevoer.
Weet u dat er om in de elektriciteitsbehoefte van België te voorzien 7.500 windmolens van 2 MW nodig zouden zijn ? Met de beschikbare grondoppervlakte is dit gewoon niet haalbaar !  

Bodem- en geothermische energie

Geothermische energie

Geothermische energie of aardwarmte gebruikt de warme waterdamp of het warme water dat in de aardkorst zit, om turbines aan te drijven of om gebouwen of water te verwarmen.  

In grote lijnen onderscheidt men :
 • Geothermie met hoge energie (maar dan 150°C), wordt gebruikt voor de productie van elektriciteit. Deze toepassing is de meest rendabele, maar is beperkt tot vulkanische gebieden.   
• Geothermie met middelmatige energie (tussen 80° et 150°C) wordt onder meer gebruikt voor de productie van elektriciteit  .
• Geothermie met lage energie (minder dan 80°C) wordt alleen gebruikt voor de productie van warmte (voornamelijk verwarming).  
In België kunnen op enkele plaatsen (Saint-Ghislain, Douvrain, Ghlin, Turnhout en Herentals) bronnen met lage temperatuur worden gebruikt.    

Bodemenergie

Bodemenergie gebruikt de temperatuur van de bodem of het water om een woning te verwarmen of af te koelen. Die energie uit de bodem wordt gewonnen door circulatie van een vloeistof in ondergrondse leidingen. De vloeistof gaat door een warmtepomp die de warmte opneemt en afgeeft.
Een warmtepomp is een toestel dat de warmte aan een omgeving met lage temperatuur onttrekt en die overbrengt naar een warmere omgeving. Maar van nature gaat warmte alleen van een warmere omgeving naar een koudere. Een warmtepomp heeft dus energie nodig om te kunnen werken (elektriciteit in residentiële constructies). Daarom wordt een warmtepomp eerder gezien als een REG-techniek (rationeel energiegebruik) dan als een techniek op het vlak van hernieuwbare energie.  
Lees over de warmtepomp ook meer in ons hoofdstuk 12
« VERWARMING ».
 
Met bodemenergie kan een warmtepomp dus warmte van onder de grond halen om een gebouw te verwarmen. In de zomer kan de pomp in de omgekeerde richting werken en als systeem voor klimaatregeling dienen, door warme lucht uit het gebouw te onttrekken en in de bodem af te geven.  

Wat het kostenplaatje betreft, is een van de belangrijkste voordelen van een systeem op basis van bodemenergie de goedkope werking in vergelijking met de kosten voor verwarmingstoestellen op gas, stookolie, propaan of elektriciteit. De installatie is dan wel weer een dure aangelegenheid, zodat het systeem vooral gebruikt wordt bij gegroepeerde bouwprojecten.  
Op milieuvlak moet u weten dat, indien u met een open systeem werkt (u onttrekt water en de bijbehorende energie uit de bodem en stuurt het water terug naar zijn bron), u de bodem moet beschermen en dus de milieureglementering moet toepassen.  

Biomassa is alle organische materie van plantaardige of dierlijke oor¬ sprong. Wat ons hier interesseert is dat die biomassa kan worden aangewend voor het opwekken van energie. Dan heeft men het over bio-energie.    
Uit biomassa kunnen drie vormen van energie worden onttrokken : warmte, elektriciteit (of een combinatie van beide in geval van warmtekrachtkoppeling), of drijfkracht voor verplaatsing (biobrandstoffen).   
Die biobrandstoffen kunnen volgens verschillende technieken worden aangemaakt : oliewinning uit planten, alcohol door gisting van suikers of hydrolyse van zetmeel, gasvormige brandstoffen verkregen uit plantaardige of dierlijke biomassa (dihydrogeen of methaan), of brandstoffen in vaste vorm, zoals houtskool.   

Biomassa kan verkregen worden uit hout, uit de teelt van gewassen en uit organische reststoffen zoals:

• residuen uit landbouw (oliehoudende planten, maïs, koolzaad, suikerriet,…)         
• bosafval,          
• plantaardig stedelijk afval,           
• afval afkomstig uit de voedselverwerkingsindustrie  
Door verbranding van die reststoffen verkrijgt men bio-energie.  
Die « bereide » biobrandstoffen zijn eigenlijk niet nieuw : in oude be¬ schavingen gebruikten mensen hout- of koolvuren om metalen gereedschap te smeden, dierlijke vetstoffen of plantaardige olie voor hun lampen (vloeibare biobrandstof). Biobrandstoffen worden in verschillende vormen (vast : stro, spaanders, blokken, pellets ; vloeibaar : plantaardige oliën, bio-alcohol ; gas: biogas) gebruikt voor kachels, al dan niet ingebouwde haarden en verwarmingsketels, die op hun beurt kunnen zorgen voor sanitair warm water of een woning kunnen verwarmen.
In Canada worden pellets en maïs gebruikt als brandstof om woningen te verwarmen.

 
Waterkracht

Omdat water deel uitmaakt van een kringloop (verdamping, neerslag en afvloeiing), is het ook een hernieuwbare energie.   

Om energie uit waterkracht te generen moeten wij terugkeren naar het basisprincipe : er is voldoende waterdebiet en verval (de hoogte van waarop het water valt) nodig.  
Watervallen, stroomversnellingen, canyons, diepe valleien of rivierkronkels zijn ideale plaatsen om waterkracht op te wekken, maar die zijn in België weinig te vinden.

Wat de installatie betreft, is een opstelling mogelijk :    
• in de stroming (in geval van beperkte hoeveelheden water)  
• met gedeeltelijke aanleg : in plaats van op een dam installeert men op de oever van de rivier een reservoir waar het water binnenstroomt  
• een stuwdam waardoor het water zich ophoopt (zoals in Gileppe),
• oppompen (zoals de waterval van Coo).

Men moet dus eerst en vooral topografisch de ideale plaats vinden om een centrale (hoe klein ook) te bouwen. Eenmaal die voorwaarde vervuld, moet die centrale bestaan uit een generator, een regulator (die instaat voor de controle van de oplading en ontlading van de accumulator), een opslagsysteem (accumulator).

Tenzij het gaat om een plaats waar een aansluiting op het lichtnet onmogelijk, moeilijk of te duur is, valt de economische balans van hydro-elektriciteit vaak negatief uit, behalve wanneer het gaat om elektriciteitsvoorziening van enkele huizen. Daarom wordt bij gebruik van hydro-elektriciteit meestal in de mogelijkheid voorzien om de installatie aan te sluiten op het bestaande net dat wordt beheerd door de ¬ elektriciteitsmaatschappijen. U « pompt » stroom van het net wanneer uw productie van hydro-elektriciteit lager ligt dan uw verbruik en, omgekeerd, u levert elektriciteit aan het net wanneer u er te veel produceert.

Een installatie die op het net is aangesloten moet wel aan bepaalde technische voorwaarden voldoen - zowel op boekhoudkundig als op veiligheidsvlak - die in België zijn vastgelegd door het Controlecomité voor de Elektriciteit en het Gas.

Geef de voorkeur aan een “ energiezuinig ” gebouw

EERST EN VOORAL, vergeet niet dat de beste energie die is die u niet verbruikt. Optimaliseer dus de constructie om energieverlies te beperken. Zorg voor isolatie en gebruik zoveel mogelijk passieve zonne-energie. Profiteer vooral van lokale hernieuwbare energiebronnen : allemaal punten die wij hierboven hebben besproken.   

Welke ook de hernieuwbare energie is die u van plan bent te gebruiken : houd rekening met de volgende vier factoren om uw globale energiebalans op te maken :   
1. de initiële installatiekosten,
2. de intrest die u moet betalen op het geïnvesteerde geld,  
3. de hoeveelheid energiedie u produceert,
4. de onderhoudskosten.   

Financiële stimulansen en adviezen

Soms vindt u moeilijk uw weg in alle steunmaatregelen, adviezen en stimulansen die worden geboden voor fotovoltaïsche of thermische zonne-energie of als u energiebezuinigende werken wilt uitvoeren (zoals verbetering van thermische isolatie of de installatie van een zuinige ketel).    
Hieronder vindt u de belangrijkste websites per Gewest. Ook de Federale Staat kent belastingverminderingen en andere fiscale voordelen toe voor energiebezuinigende investeringen.

Woont u in het Brusselse Gewest :
http://www.apere.org
http://www.ibgebim.be
http://www.curbain.be/

Woont u in het Waalse Gewest :
http://energie.wallonie.be

Woont u in het Vlaamse Gewest :
http://www.ode.be/
www.energiesparen.be/

Op federaal niveau :
http://mineco.fgov.be/energy/home_fr.htm